Marie kamphuis stichting

Tekstgrootte

Uitgelicht

door Liesbeth Simpelaar

Nieuwe serie: Forum

Per september 2018 een nieuwe serie Uitgelichtjes: de serie Forum.
In deze serie worden aan sociaal werkers praktijkvoorbeelden gevraagd bij verschillende thema's die spelen in het sociaal werk. Een keer in de twee maanden komt een nieuw thema aan de orde. 

De aangedragen praktijkvoorbeelden worden op deze pagina geplaatst. Als je dat wilt kan dat anoniem - geef maar aan. Daarnaast zullen ze worden bewaard in het Marie Kamphuis Archief.

Wil je een praktijkvoorbeeld aandragen, schriftelijk of mondeling? We kunnen een afspraak maken voor een kort interview, al of niet telefonisch. Je kunt ook schriftelijk een praktijkvoorbeeld geven. Stuur een berichtje naar Liesbeth Simpelaar, archief@mariekamphuisstichting.nl.  
                                                                             
Hieronder is op 10 september het eerste thema ingeleid: 'Helpen bij het maken van keuzes'.
De eerste reactie daarop is direct hieronder te lezen. Veel dank aan Joyce Neijenhuis! Ze bracht zowel de methodes in die zij gebruikt, als een praktijkvoorbeeld.
                                                                             

Reactie uit de praktijk: Helpen bij het maken van keuzes in het bedrijfsmaatschappelijk werk

10 oktober 2018

Door Joyce Neijenhuis
- Praktijk Joyce Neijenhuis voor psychosociale begeleiding & consultancy: http://joyceneijenhuis.nl/
- Direceur BMW Voor Elkaar BV: https://www.bmwvoorelkaar.nl/

Regelmatig begeleid ik werknemers bij het maken van keuzes. Soms als bedrijfsmaatschappelijk werker (bmwíer), maar ook vaak als vertrouwenspersoon voor ongewenste omgangsvormen.
Daarbij gebruik ik twee methodes: Moreel Beraad en Problem Solving Therapy (PST), met de stappen die daarin geformuleerd zijn. Deze methodes en de stappen daarbij hebben duidelijke raakvlakken met wat Perlman beschreef in de twintigste eeuw.

Leuk om hier middels dit stuk weer even mee bezig te zijn, ik pas het zo regelmatig toe dat het bijna geen stappen meer zijn voor mij.

Moreel Beraad

Bij een vraag over zingeving of ten aanzien van waarden en normen vind ik het Moreel Beraad een mooie methode. Vooral de eerste fase van het Moreel Beraad kan de cliŽnt helpen te onderzoeken waarom de vraagstelling is zoals die is. Zijn er externe factoren, bijvoorbeeld uit de privé-sfeer, die oorzaak zijn van of invloed hebben op het probleem? Waardoor wordt het dilemma beÔnvloed of veroorzaaakt? Door op deze "trageĒ manier te kijken onderzoekt de cliŽnt de beweegredenen van zijn/haar vraag. Een mooie manier om te werken. CliŽnten moeten soms wel wennen aan deze manier van denken maar ervaren dit vaak later als zeer waardevol.

De fases van het Moreel Beraad zijn:
1. Onderzoek van de situatie en van het dilemma
2. Weging
3. Besluitvorming

Mijn rol is vooral begeleidend, faciliterend, ik help bij het stellen van de juiste vragen en houd ook een spiegel voor. Het is van belang dat vooral de cliŽnt aan het werk is. In mijn begintijd als bmwíer was ik vooral hard aan het werk!

Problem Solving Therapy

Heel praktisch zijn de zeven stappen van de PST:
1. Verkenning en heldere omschrijving van het probleem
2. Stellen van een realistisch doel
3. Genereren van mogelijke oplossingen
4. Overwegen van voor- en nadelen van elke mogelijke oplossing
5. Kiezen van de oplossing die het beste past
6. Uitvoeren van de oplossing
7. Evalueren

Bij de stap Ďgeneren van oplossingení is het interessant als er gekeken wordt naar out-of-the-box-oplossingen. Het nadenken over een oplossing die heel vreemd is Ė of misschien wel helemaal niet kan -, werpt soms een heel ander licht op de situatie, waardoor een cliŽnt het probleem anders kan gaan ervaren. Vaak gaat dit met humor gepaard, waardoor de zwaarte ook even van het probleem af kan zijn.

Voorbeeld out-of-the-box-oplossing uit mijn praktijk

Ik kan het volgende praktijkvoorbeeld geven.
Een cliŽnt van mij, Jan, had een probleem met zijn nieuwe leidinggevende. Hij werkte al 25 jaar op de afdeling Klantenservice van een technische groothandel, had het prima naar zijn zin, maar moest erg wennen aan bepaalde veranderingen.

Het bedrijf had verschillende andere bedrijven overgenomen, waardoor de klantenservice erg groot was geworden. Sinds een half jaar was een coŲrdinator aangesteld om leiding te geven aan het werkproces. Jan vond het lastig dat hij niet meer alles kon doen zoals het altijd ging, en had moeite met het feit dat hij leiding kreeg van iemand die, zo zei hij, Ďnog nooit een schroevendraaier in haar handen heeft gehadí.

Ik heb samen met Jan de methode PST toegepast. Bij het out-of-the box denken hebben wij samen verschillende oplossingen uitgewerkt. Een oplossing was het "wegwerken" van de leidinggevende en gewoon alles weer lekker op de oude manier doen. Toen we deze oplossing gingen uitwerken in het plan van aanpak, bleek dat Jan met andere ogen ging kijken. Het was eigenlijk best een leuke collega, en ze verdiende het niet om haar baan kwijt te raken. En daarbij merkte Jan dat hij dan zelf weer verantwoordelijk werd voor de tijdigheid, het afwikkelen van klachten e.d.

Door op een andere wijze te kijken kon hij uit zijn koker van boosheid en frustratie stappen en kijken naar de voordelen van het hebben van een coŲrdinator. Hij was beter in staat te zien waar zijn frustratie lag, en dat dit niet lag bij de werkrelatie met de coŲrdinator maar wel te maken had met het wennen aan veranderingen.

Uiteindelijk is onder leiding van bmw een gezamenlijk gesprek geweest met Jan en de coŲrdinator. De coŲrdinator gaf in dat gesprek aan dat de afstandelijke en boze houding van Jan maakte dat zij nog meer op hem ging letten. De gevoelens over en weer zijn goed uitgesproken.

Na een half jaar was ik weer op deze afdeling en gaven zij beiden los van elkaar aan dat het goed ging. Jan was haar vraagbaak geworden voor technische details, en kon zich weer richten op het werk dat hij echt leuk vond: het beantwoorden van de technische vragen van de klanten.

Vriendelijke groet, Joyce Neijenhuis

Afbeelding: De kat van SchrŲdinger. LOGO voor Korean Wikipedia's event of Month of Science. Gemaakt door Jjw [CC BY-SA 4.0(https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], via Wikimedia Commons. Met deze naamsvermelding vrij van auteursrechten: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LOGO_for_Korean_Wikipedia%27s_event_of_Month_of_Science.svg?uselang=nl


Helpen bij het maken van keuzes

10 september 2018



















 Keuzes maken is niet altijd makkelijk. Zoals voor de zeventiende-eeuwse Mooie Alie op dit schilderij. Ze weet niet wie ze als huwelijkspartner moet kiezen. Want, wil ze luxe of liefde? Ze leunt half tegen de jongere man aan terwijl de oude man haar probeert te verleiden met een zak met geld, waar ze al wat uit lijkt te willen pakken. Ze wordt heen en weer getrokken door haar gevoelens en verlangens. 
Misschien heeft ze haar hele leven alleen armoede gekend en zou ze daar heel graag van verlost worden. Maar ja, dan zal ze wel naar bed moeten met die oude man. Misschien is ze verliefd op de vrolijke jongeman maar betekent dat een leven lang ploeteren voor de kost. Misschien duizelt het haar en kan ze niet goed nadenken.   

Soms voelen we ons niet in staat om een beslissing te nemen en zoeken we er hulp bij. Maar ook met die hulp willen we de beslissing uiteindelijk zelf kunnen nemen, zonder ergens toe gedwongen te worden.

Het vermogen tot zelfbeschikking

Daarom geldt voor cliŽnten het recht op zelfbeschikking. Maar hoe zit het dan als iemand niet in staat is om keuzes te maken? Hoe kunnen we dan helpen zonder dat recht op zelfbeschikking aan te tasten?
Door ziekte en in tijden van crisis kan het vermogen tot zelfbeschikking tijdelijk verminderd zijn, en ook verschilt dat vermogen per mens: de ene mens is beter in staat om besluiten te nemen dan de andere. Dat laatste merkte Helen Perlman aan haar cliŽnten (in de VS, 20ste eeuw). Die hadden in hun jeugd weinig keuzes gehad. Ze hadden niet het gevoel ontwikkeld dat ze invloed hadden op hun leven, dat ze vrij waren om hun eigen keuzes te maken. Sommige cliŽnten waren gewend om snel en impulsief te reageren, wat hen soms duur kwam te staan.

Helpn bij het maken van keuzes

Daarom beschreef Perlman (1) hoe sociaal werkers het vermogen tot zelfbeschikking konden helpen bevorderen, met behoud van het recht op zelfbeschikking. Volgens haar kon dat door samen met cliŽnten veel te oefenen in het maken van keuzes; allerlei soorten keuzes, kleine en grote, dagelijkse en minder dagelijkse.

Dat oefenen hield een gezamenlijk onderzoek in dat alle stappen van een besluitvormingsproces doorloopt: het waarnemen van de situatie, het overwegen van handelingsopties, het verantwoordelijkheid nemen voor de beslissing en het overzien van de gevolgen van die beslissing. Perlman beschreef bij iedere stap de rol die de sociaal werker erbij had:

1. Waarnemen. De sociaal werker vraagt bv.: ĎWat zie je als moeilijkheden, klein of groot?í Hij of zij helpt om het probleem of de vraag duidelijk en realistisch in beeld te brengen en te begrijpen, niet gekleurd door heftige gevoelens, grote stress en dringende behoeften.
Ook helpt de sociaal werker de cliŽnt in te zien hoe hij of zij met bepaalde reacties mogelijk zelf onderdeel is van het probleem.

2. Overwegen. Nu wordt bewust bekeken, gevisualiseerd, welke acties en reacties mogelijk zijn. De mogelijkheden van de cliŽnt, van de sociaal werker, de instelling en uit de sociale context van de cliŽnt worden op een rij gezet. Vragen zijn bv.: ĎWelke acties en reacties zijn mogelijk, geschikt, nuttig? Wat gebeurt er waarschijnlijk bij de verschillende opties? Wat is daar slecht aan, wat goed, hoe voel je je daarbij?í
Bij iedere optie worden ook de reacties en gevoelens van anderen betrokken, dus een verdere vraag kan zijn: ĎWie zal het kwetsen of helpen?í
De sociaal werker stelt vragen die tot denken aanzetten, doet suggesties, is steunend of provocerend en bevestigt herhaaldelijk dat het moeilijk is om situaties te overdenken en niet impulsief te reageren.
Ook helpt de sociaal werker te beseffen en te accepteren dat elke keuze een keuze is tussen minder goed en minder slecht: er zijn geen perfecte oplossingen in het leven.

3. Beslissen. De cliŽnt beslist. De sociaal werker helpt de cliŽnt beseffen dat hij/zij de keuze zelf maakt.

4. Gevolgen overzien. De sociaal werker helpt de cliŽnt om te gaan met de moeilijkheden die gevolg zullen zijn van de keuze en met het verteren van de teleurstellingen die inherent zijn aan de keuze.

Perlman besteedde veel aandacht aan stap 2, het overwegen. Maar die stap hoeft natuurlijk niet altijd de moeilijkste te zijn. Het kan bijvoorbeeld ook zijn dat een cliŽnt stap 3 het moeilijkst vindt omdat hij of zij de knoop niet durft door te hakken, of stap 4, omdat er altijd wel iemand is die niet blij zal zijn met zijn of haar beslissing.

De stappen in een keuzeproces en de hulp daarbij, zoals Perlman die nu zoín 50 jaar geleden beschreef, zijn erg interessant. We zijn benieuwd hoe sociaal werkers dat tegenwoordig doen. Daarom vragen we jou hieronder of je kunt beschrijven hoe jij een cliŽnt hebt geholpen bij het maken van een keuze.

Vragen aan jou
  • Heb jij wel eens een cliŽnt begeleid bij het maken van een keuze? Kun je vertellen hoe dat ging?
  • Herken je daarin (een deel van) de vier stappen van besluitvorming en de rol van de sociaal werker zoals Perlman die beschreef? Of heb je het heel anders aangepakt?

Noten
(1) Helen Perlman, ĎSelf-determination: reality or illusion?í In: F.E.McDermott (1975), Self-determination in social work, Routledge & Kegan Paul, London and Boston,  p. 65-79. Marie Kamphuis Archief, inventarisnummer 1.7

Afbeelding
Claes Corneliszoon Moeyaert (circa 1592-1655): Mooie Alie en haar aanbidders: de keuze tussen jong en oud. Afbeelding is vrij van auteursrechten: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SB_6415-Mooy-Aal_en_haar_aanbidders-De_keuze_tussen_jong_en_oud.jpg


De serie Verleden in Beeld (2016-2018)

De serie Verleden in Beeld is hieronder in pdf's te lezen. Deze serie ging over de wordingsgeschiedenis van het sociaal werk, vanaf het Indiase hindoeisme (3000 v. C.) tot en met de Nederlandse twintigste eeuw. Gaandeweg is bij het schrijven van de serie steeds meer aandacht besteed aan vrouwen, als ontvangers en als gevers van hulp.

Afbeelding rechts:Elisabeth van ThŁringen: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Elisabet_av_Th%C3%BCringen.jpg?uselang=nl

Bij de serie Verleden in Beeld heb ik me laten leiden door de definitie van sociaal werk op https://www.movisie. nl/ artikel/ internationale- wereld-social-work: ĎSocial work is a practice-based profession and an academic discipline that promotes social change and development, social cohesion, and the empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human rights, collective responsibility and respect for diversities are central to social work. Underpinned by theories of social work, social sciences, humanities and indigenous knowledge, social work engages people and structures to address life challenges and enhance wellbeing.í


De Uitgelichtjes in de pdf's hieronder gingen over actuele onderwerpen in het sociaal werk, verbonden met een bron uit het Marie Kamphuis Archief:


 
 
normaal groter grootst